کاربرد مهارتهای سواد اطلاعاتی در زندگی روزمره
ما را به اندیشه در یک مسئله خاص ترغیب و تشویق کند یا نظرمان را درباره یک باور قدیمی تغییر دهند، یا نسبت به خطری که در کمین ماست هشیارمان کنند. مثلاًً خطر نوشیدن آب معدنی به ظاهر سالمی که قرار است به زودی ما را به سرطان مبتلا کند(!)، از انواع هشداردهنده است. توصیه به نوشیدن ترکیبی از آب هویج، سیب و چغندر (!) که میتواند نیمی از امراض ما را درمان کند و از بروز نیمی از امراض احتمالی در آینده جلوگیری خواهد کرد، از نوع به اصطلاح آموزشی و بهداشتی است. مقایسه تصاویر چند خانواده از کشورهای مختلف در کنار میزی پر از خوراکی که میزان مصرف غذا در کشورهای مختلف را نشان میدهد و گواهی از نابرابری در این جهان پرآشوب است، از نوع فراخوان به تفکر بیشتر محسوب میشود. مجموعهای از تصاویر قصرهای سلطان برونئی و کلکسیون خودروهای منحصر به فرد و گرانقیمت او در دسته دیگری قرار میگیرد. خلاصه انواع و اقسام پیامهای آموزنده، هشداردهنده، علمی، نیمه علمی، کمی تا قسمتی علمی، غیرعلمی و ضد علمی! که همه ما با آنها آشنا هستیم. البته برخی از این پیامها مفیدند. مثلاً پیامی که اخیراً در سطحی گسترده منتشر شده و ما را از نشستن طولانی مدت در طول روز بر حذر میدارند و پیشبینی میکند این نشستنهای مداوم سرانجام بسیاری از کاربران کامپیوتر را خواهد کشت و بهتر است مراقب باشیم تا در فهرست این قربانیان قرار نگیریم، پیام خوبی است و ما را به تحرک و فعالیت بیشتر فرا میخواند.اما این ایمیلهای عجیب و غریب همیشه مفید نیستند. چرا که آنها در هر زمینه موضوعی که باشند در 3 ویژگی مشترکند یکی اینکه این پیامها معمولاً حاوی حکمهای قطعی و تصاویر به ظاهر مرتبط هستند، تا خواننده هیچ تردیدی در نادرستی آنها احساس نکند. دوم اینکه در اغلب موارد نشانهای از یک استناد محکم و معتبر نمیبینید. سوم اینکه از نظر روانشناختی چون این پیامها ناگهان و بیمقدمه توجه خواننده را به یک موضوع شگفتآور جلب میکنند میزان باورپذیری بسیار بالایی دارند. بنابراین، پیشنهاد میکنم هر یک از ما قبل از اینکه از محتوای این پیامهای بی نام و نشان و بی استناد نگران شویم یا هیجانزده آن را برای دوستانمان فوروارد کنیم، از خود بپرسیم: فرستنده اصلی این پیام کیست؟ منبع این اطلاعات کجاست؟ یافتههای آن چگونه به دست آمده؟ چه ارتباطی بین متن و تصاویرآن وجود دارد؟ طرح چنین پرسشهایی از جمله مهارتهای اولیه سواد اطلاعاتی در ارزیابی منابع است که ما کتابداران مدتهاست درباره آن کتاب و مقاله و پایاننامه مینویسیم و خوب است خودمان نیز از آنها استفاده کنیم.