روز اسناد ملی
نخست باید به این نکته اشاره کرد که سالهاست به مناسبت روز اسناد ملی» مراسمی به همت سازمان برگزار می شود. مراسمی که محدود به سازمان نبوده است. برای نمونه انتشار تمبر روز اسناد ملی گستره کشوری داشت. برگزاری نمایشگاه اسناد در تهران و سایر مراکز استانی در این روز یکی دیگر از مراسم روز اسناد ملی بوده است. در این شمار باید از انتشار مصاحبه های مسولان و کارشناسان سازمانی در روزنامه های کثیر الانتشار و مصاحبه های برنامه های زنده تلویزیونی یاد کرد. مراسم محدود تری نیز در سالهای گذشته برپا شده است از جمله برگزاری مراسم روز اسناد ملی در سازمان. مراسمی که طی آن معمولا از کارشناسان زبده سازمان و نیز کارشناسان غفعال در حوزه های مدیریت اسناد در دستگاههای دولتی تقدیر شده است.
از دو سال پیش هم که به مناسبت این روز - همایش آرشیوی با گستره ملی در سازمان برگزار می شود. اگر بخواهم فهرست دقیق فعالیتها را ارائه کنم از حوصله خوانندگان خارج است. پس روز اسناد ملی هم متولی دارد و هم متولی پیگیر و علاقمند دارد و هم دوستدارانی دارد که به برگزاری هر چه بهتر مراسم این روز کمک میکنند.
اما تا آنجا که می دانیم نه تنها برخي از كشورهاي دنيا روزي را به عنوان روز يا هفته آرشيو ملي و يا اسناد ملي در تقويم كشور خود گنجانده اند كه شوراي جهاني آرشيو نيز روزي را به عنوان روز جهاني آرشيو در تقويم يونسكو ثبت كرده است. این روز به دليل تاكيد و نماياندن قدر و اهميت نگهداري اسناد آرشيوي به عنوان ميراث حافظة ملي جوامع؛ توسعة آگاهي عمومي دربارة اسناد و مدارك آرشيوي؛ تشويق مردمي كه تاكنون به آرشيو نرفتهاند براي استفاده از منابع آرشيوي و مراجعه به آرشيوها؛ و نماياندن اين نكته به دولتمردان كه حفظ و نگهداري مؤثر اسناد به عنوان ابزاري قدرتمند پيش نياز دولتمندي خوب و شفاف و ادارة امور مملكتي، شوراي جهاني آرشيو (ايكا) در نشست عمومي سالانة ايكا (سيترا 2007، كبك كانادا)، روز نهم ژوئن / 20 خرداد را به عنوان روز جهاني آرشيو برگزيدند و آن را در تقويم يونسكو ثبت كرد. ايكا بر آن بود تا با اختصاص اين روز كه فرصتي را براي بالا بردن سطح آگاهي عمومي دربارة آرشيو، وظايف و اهميت آن، در رسانههاي عمومي كشورها فراهم آورده است، از ضعف عمدة آرشيوها در سطح جهاني كه ناشي از بياطلاعي و دست كم، كم اطلاعي عمومي نسبت به آرشيو و اهميت آن است بكاهد. به دليل اين ضعف عمده بود كه از سالها پيش كشورهايي براي روشن ساختن اهميت و نقش اسناد در پژوهشهاي دانشگاهي و تصميمگيريهاي حكومتي و دولتي و نيز اهميت معنوي مجموعههايشان به مثابة شناسنامة ملتها، روزي را در تقويمهاي خود به عنوان روز آرشيو ملي، روز ملي آرشيو و يا روز اسناد ملي برگزيدند. در چند كشور نيز هفتهاي براي نماياندن اين اهميت اختصاص يافته است. شوراي جهاني آرشيو كوشيد با اين عمل، كشورهايي كه روزي را به عنوان روز ملي آرشيو در تقويم كشورشان ندارند، وسيلهاي قدرتمند براي برگزاري مراسم روز جهاني آرشيو در دست داشته باشند. در كشورهايي هم مانند ايران، تونس و روسيه كه چنين روزي وجود دارد، روز جهاني آرشيو فرصت ديگري را براي تأكيد ديگرباره بر اهميت آرشيو، در اختيار آرشيويستها قرار داده است.