تاملی بر فرهنگ مطالعه و کتاب خوانی

بارها شنیده ایم که میزان مطالعه در کشور ما در مقایسه با بسیاری از کشورهای دیگر کمتر است و آمارهای متعددی نیز در این خصوص ارائه می شود. در اینجا قصد پرداختن به درستی یا نادرستی این آمارها و دلایل تفاوتهای موجود را ندارم. بحثی که مایلم با شما مطرح کنم معنی و مفهوم مطالعه است که چندان مورد توجه قرار نمی گیرد. گاهی مطالعه با کتاب خوانی مترادف تلقی می شود. در هفته کتاب هم در مصاحبه های ویژه آن هفته از افراد مختلف می پرسیم آخرین کتابی که خوانده اند چه بوده است و چقدر از درآمد خود را به خرید کتاب اختصاص می دهند. گویی مطالعه یعنی فقط خواندن کتاب و آن هم خواندن آن از ابتدا تا انتها. بدیهی است این تلقی از مطالعه فقط کتابهای داستان و رمان را در بر می گیرد. حتی قرار نیست کتابهای علمی را نیز از ابتدا تا انتها خواند. از طرفی دیگر نیز آماری که در خصوص میزان مطالعه کشورها ارائه می شود بر اساس تعداد ساعات و دقایقی است که افراد هر جامعه به طور متوسط در سال یا در روز به مطالعه اختصاص می دهند. اما تعداد دقایقی که صرف مطالعه مواد نوشتاری می شود را نمی توان معیار دقیقی برای نشان دادن فرهنگ مطالعه افراد تلقی کرد. به نظرم معیارهای بهتری برای این مفهوم می توان تعریف کرد. مثلا میزان اهمیتی که افراد یک جامعه برای مراجعه به منابع اطلاعاتی از جمله کتاب برای امور زندگی خود قائل هستند و در تصمیم گیریهای خود عملا از آنها استفاده می کنند. از سویی دیگر اکنون مطالعه مفهومی فراتر از خواندن کتاب و مجله را در بر می گیرد. مثلا اکنون که شما این نوشته را می خوانید در حال مطالعه هستید اما مطالعه در محیط برخط (برخط ترجمه ای از آن لاین است که به نظرم ترجمه رسایی است). بنابراین شاید بتوان این موضوع را به شکل تازه ای مطرح کرد و شاید بتوان گفت که مولفه های سواد اطلاعاتی می تواند معیارهای دقیقتری از فرهنگ مطالعه در اختیار ما قرار دهد.  به نظرم زمان آن رسیده که جامعه کتابداری و اطلاع رسانی تعریف روشنی از مطالعه ارائه کند و نگاهی تازه از این مسئله در اختیار جامعه قرار دهد. ادامه دارد ...